Дэлгэрэнгүй
Татаж авах Docx
Дэлгэрэнгүй уншаарай
“Танай гараг дээр хүн төрөлхтөн ойролцоогоор зуун дөчин жилийн турш Байгаль орчны сүйрэл мөн хүрээлэн буй орчны бохирдлын үйл явцыг хурдасгаж ирсэн. Энэ нь уурын хөдөлгүүр болон шатахуун хэрэглэдэг хөдөлгүүрийг нээсэн цагаас хойш болсон. Нөхцөл байдал эргэлт буцалтгүй болохоос өмнө бохирдлыг зогсооход та нарт хэдхэн жил л үлдлээ.
Та хэзээ нэгэн цагт өөр гараг дээр зочлохын тулд нисдэг биетээр аялаж, харь гарагийнхантай ярилцан, Орчлон ертөнцийн нууцыг нээхийг мөрөөдөж байсан уу? Францын судлаач Ноён. Мишель Демаркет яг үүнийг зүүдэндээ биш, харин өөрийн биеэр хийсэн. 1987 онд Австралид байхдаа тэрээр Тиаууба хэмээх гараг руу аялах урилга хүлээн авч, 10 хоногийн дараа буцаж иржээ. Хожим нь тэрээр энэ туршлага болон од хоорондын аяллаас сурсан бүх зүйлээ 1993 онд хэвлэгдсэн “Тиаууба Зөгнөл: Алтан Гараг” номондоо тэмдэглэжээ. Мишелийн хэлснээр Тиаууба гараг нь оюун санааны болон технологийн хувьд бүх талаараа дэвшилтэт, диваажин шиг юм. Тэндхийн иргэд нь Дэлхийн хүмүүсээс том, 280-310 см-ийн хооронд өндөртэй; тэд залуу, эрүүл, үзэсгэлэнтэй харагддаг. Тэд хоёр хүйсийг нэг биед агуулдаг боловч, эмэгтэй эсвэл эрэгтэй байдлаар харагдахыг сонгодог. Тиймээс Мишель номондоо заримыг нь “тэр эмэгтэй” гэж, бусдыг нь “тэр эрэгтэй” гэж нэрлэжээ. Тэд өөрсдийн гэсэн хэлтэй ч гэсэн бие биетэйгээ телепатаар харилцаж чаддаг. Тэд аура харах, биеэ агаарт өргөх, хүссэнээрээ үл үзэгдэгч болох гэх мэт одоогоор дэлхийн хүмүүсийнхээс давсан олон хүч чадал, чадваруудтай. Тэд бие махбодынхаа эсүүдийг нөхөн төлжүүлж чаддаг бөгөөд биеэ хадгалж үлдэх эсвэл “Дээд энергийн Аугаа Сүнстэй” нэгдэхийг сонгож болно. Мишель энэ гараг дээр байсан хугацаагаа бүрэн дүүрэн таашааж өнгөрөөсөн. Тэрээр радиод өгсөн ярилцлагын үеэрээ тэндхийн гоо үзэсгэлэнг дүрслэн тайлбарлахдаа дараах зүйлийг хэлсэн: (Гарагийн тухайд юу гэж хэлэх вэ? Та магадгүй зарим физик шинж чанаруудыг маш товчхон тайлбарлаж чадах уу?) Тийм ээ, тийм, миний хэлсэнчлэн, энэ нь бага зэрэг... Хүн бүр диваажингийн тухай ойлголттой байсан гэж би бодож байна. Хэвлэлийн газар үүнийг Авч явсан нь эсвэл Тиауубагийн Зөгнөл гэж нэрлэхийг хүссэн ч, би өөрөө үүнийг “Алтан Гараг” гэж нэрлэхийг хүссэн. Үүний шалтгаан нь: би үүнийг анх сансрын хөлөгт байхдаа харах үед, хэрвээ хүсвэл үүнийг “телевиз” гэж нэрлэж болох дэлгэцэн дээр гарч ирэхэд энэ нь алтан гэрэлт тойрог, цагариг мэт харагдаж байв. Хэрвээ та Цэнхэр Уулс руу явбал, Цэнхэр Уулсад манан шиг, үлгэрийн мэт цэнхэр өнгө байдаг гэдгийг та мэдэх байх аа? (Тийм ээ, үзэсгэлэнтэй.) Тэнд, гарагийн эргэн тойрон дахь бүх зүйл, хаа сайгүй манан шиг алтлаг өнгөтэй бөгөөд энэ нь маш маш үзэсгэлэнтэй – нэгдүгээрт. Хоёрдугаарт, агаар нь, бүх зүйл нь болор мэт цэвэр тунгалаг, мөн ус нь ч, мэдээж, ийм байна. Мөн моднууд нь, өдрийн цагаар моднуудын навчсаас гэрэл цацарч байгаа мэт харагдаж байлаа. Хэрвээ төсөөлөөд үзвэл, жишээлбэл, бидэнд 10-н өөр эсвэл 15-н янзын улаан өнгө байдаг, би номондоо хэлсэнчлэн тэнд 100 өөр өнгө байдаг. Үнэхээр итгэмээргүй, ямар үзэсгэлэнтэй вэ. Мэдээжийн хэрэг, таталцал нь огт өөр байсан. Жишээлбэл, би Дэлхий дээр 70 орчим кг жинтэй байсан бол – тэнд 47 орчим кг жинтэй байв. Тиймээс бүх зүйл нь аварга том: үлэмж том модод, асар том эрвээхэйнүүд, аварга том шувууд. Та үнэхээр тэнд амьдрах дуртай байх болно, энэ бол жинхэнэ диваажин юм. Мишелийн аяллын туршид түүнийг удирдан чиглүүлсэн “Тао”гэдэг зөвлөгч байсан. Тао түүнд, “Тиймээс, энэ онцгой гараг дээр бид материаллаг болон сүнслэг аль аль талаараа төгс төгөлдөрт ойрхон үе шатанд ирсэн. Гэхдээ бид Орчлон ертөнцөд оршин буй бүх бүтээлийн адил бидэнд ч гүйцэтгэх үүрэг байдаг; Үнэндээ бүх зүйл, тэр дундаа ганц хайрга ч гэсэн өөрийн гэсэн үүрэгтэй. Дээд гарагийн төрөлтнүүд болох бидний үүрэг бол зааварлан чиглүүлэх – сүнслэг хөгжлийг нь дэмжих болон тэр ч байтугай заримдаа материаллаг талаас нь ч туслах явдал юм. Бид технологийн хувьд хамгийн их хөгжсөн хүмүүс учраас материаллаг тусламж үзүүлэх боломжтой.” Мишельд хүн төрөлхтний гарал үүслийг үзүүлсэн бөгөөд эдгээр нь бидний бичгээр тэмдэглэгдсэн түүхэнд байдаггүй – Му болон Атлантис зэрэг өнгөрсөн соёл иргэншлүүд, мөн түүний өөрийнх нь 80-н өнгөрсөн амьдралын тухай юм. Үнэн хэрэгтээ Мишель Тиауубад зугаалгаар очоогүй, харин энэхүү алтан гараг дээрх дэвшилтэт оршихуйнуудаас чухал захиаснуудыг дамжуулах даалгавартай ирсэн нь тодорхой болжээ. Тао Дэлхийн өнөөгийн байдлын талаар ноцтой санаа зовниж байгаагаа илэрхийлэв: “Танай гараг дээр хүн төрөлхтөн ойролцоогоор зуун дөчин жилийн турш Байгаль орчны сүйрэл мөн хүрээлэн буй орчны бохирдлын үйл явцыг хурдасгаж ирсэн. Энэ нь уурын хөдөлгүүр болон шатахуун хэрэглэдэг хөдөлгүүрийг нээсэн цагаас хойш болсон. Нөхцөл байдал эргэлт буцалтгүй болохоос өмнө бохирдлыг зогсооход та нарт хэдхэн жил л үлдлээ. “[…] Дэлхийн хүмүүс галтай тоглохыг нь хориглосон хүүхдийн адил үйлдэл хийх ёсгүй; хүүхэд туршлагагүй бөгөөд хоригийг үл харгалзан, тэр дуулгаваргүй байснаар өөрийгөө түлдэг. Нэгэнт түлэгдсэн хойноо тэр насанд хүрэгчдийн зөв байсныг “ойлгодог”. Тэр дахиж галаар тоглохгүй, гэхдээ тэр дуулгаваргүй байсныхаа төлөө дараа нь хэд хоног зовж шаналж төлнө.” “Харамсалтай нь, бидэнд хамаатай хэрэгт үр дагавар нь хүүхдийн түлэгдэлтийг бодвол хамаагүй ноцтой юм.” Та нарт туслахыг хүссэн хүмүүст итгэж, итгэл үзүүлэхгүй бол – хоёр дахь боломж байхгүй тул энэ нь танай гарагийг бүхэлд нь сүйрүүлэх эрсдэлд оруулж байна.” Дэлхийн эрдэмтэд олон жилийн турш эдийн засгийн хөгжил болон ашгийн төлөө байгаль орчныг сүйтгэж мөн хүрээлэн буй орчныг бохирдуулах аюулын талаар түгшүүр зарласаар ирсэн бөгөөд энэ нь уур амьсгалын өөрчлөлт, дэлхийн дулаарлыг хурдасгасан. 2025 оны турш, бид хаа сайгүй гамшигт сүйрлүүд болон түүхэнд байгаагүй цаг агаарын нөхцөл байдлуудтай тулгарсан. Дэлхий ертөнц өнгөрсөн жилийн сүйрлээс сэргэж байгаа энэ үед 2026 он бидэнд шинэ сорилтуудыг аль хэдий нь авчирлаа. Энэ оны эхний хэдэн сар дэлхий даяар шуурга, үер, газар хөдлөлт, гал түймэр мөн хөрсний гулсалт зэрэг цаг агаарын ноцтой, ер бусын үзэгдлүүд тэмдэглэгдсэн. ГЭХ МЭТ... Хүний үйл ажиллагаанаас үүсч буй агаар, газар, далайд нэмэгдэж буй хүлэмжийн буюу уур амьсгалын бохирдуулагч хийн хэмжээ ихэсч байгаад мэргэжилтнүүд санаа зовж байна. Хамгийн чухал гурван хүлэмжийн хий болох CO2 буюу нүүрстөрөгчийн давхар исэл, метан болон азотын ислийн агууламж – бүгд өссөн төдийгүй – 2025 онд хамгийн өндөр түвшинд хүрсэн. Тэгэхээр, үндсэндээ бидний яриад байгаа зүйл бол сүйрэл юм. Мөн хэрвээ яг одоо, хэдхэн долоо хоног өнгөрсөн байгаа энэ оны ирээдүй рүү бид харах юм бол, энэхүү тусгай тайланд дэлхийн гадаргын дундаж температур 2023, 2025 онуудтай адил түүхэн дэх хоёр дахь болон дөрөв дэх хамгийн дулаан температурын хооронд буюу аж үйлдвэрийн өмнөх түвшнээс 1.4 градусаар өндөр байх магадлалтай гэж таамаглаж байна. Эдгээр нь зөвхөн тоон үзүүлэлтүүд, гэвч хэрвээ та тэдгээрийг бидний ойлгож болохуйц байдлаар хөрвүүлэхийг оролдвол, Дэлхийд ирж буй дулааны хэмжээ, үүнээс 90% нь далайд орж байгаа ба анхааралтай сонсоорой, энэ нь ойролцоогоор өдөр бүр 1 сая Хирошима атомын бөмбөгийн энергитэй, эсвэл миний ярьж байгаа эсвэл таны сонсож байгаа секунд тутамд 12 бөмбөгтэй тэнцүү юм. Энэ бол бидний Дэлхийд нэмж буй дулааны хэмжээ юм. Тэгэхээр бид хувь хүн болгон юу хийж чадах вэ гэдгийг бодож үзвэл энэ нь чухал боловч, хуримтлагдсан хэмжээний зөвхөн хамгийн өчүүхэн хэсэг нь л бидний хүрээлэн буй орчин, экосистем, хүний төрөл зүйл болж амьдрах чадварыг бүрэн өөрчилж байна. Бид бүгд улс төр, байгаль орчин болон бусад салбарт илүү чухал аргуудыг ашиглан, илүү “эрч хүчтэй” буюу шийдэмгий байх хэрэгтэй, ингэснээр 2026 он урьдчилсан таамаг шиг муу болохгүй байж болох юм. Мишелийн номонд Тао манай цаг үед Дэлхий ертөнцөд тулгарч буй байгаль орчны асуудлуудыг урьдчилан харсан төдийгүй шийдлийг ч санал болгосон. “Арки танд хэлсэнчлэн ганцхан шийдэл бий – хүмүүс бүлэглэн, хамтран ажиллах. Баг, бүлэг нь том байх тусам л хүчтэй байдаг. Байгаль хамгаалагчид гэж та нарын нэрлэдэг хүмүүс илүү хүчирхэг болж байгаа бөгөөд цаашид ч улам бүр хүчирхэгжих болно. Гэхдээ хүмүүс үзэн ядалт, дургүйцэл, ялангуяа улс төр болон арьс өнгөөр ялгаварлан гадуурхах сэтгэлээ мартах нь маш чухал юм. Энэ бүлэг олон улсын хэмжээнд нэгдсэн байх ёстой – мөн надад энэ нь маш хэцүү гэж битгий хэлээрэй – учир нь Дэлхий дээр аль хэдий нь хүч хэрэглэдэггүй, маш том олон улсын байгууллага – Олон улсын Улаан Загалмайн Нийгэмлэг оршин байдаг бөгөөд энэ байгууллага нэлээд удаан хугацаанд үр дүнтэй үйл ажиллагаа явуулж ирсэн. Энэхүү байгаль хамгаалагчдын бүлэг нь өөрийн хөтөлбөрүүддээ зөвхөн байгаль орчныг шууд хохирлоос хамгаалах биш, жишээлбэл, үүнд утаанаас үүдэлтэй шууд бус хохирлоос хамгаалах асуудлыг багтаан оруулах нь чухал юм: тээврийн хэрэгслийн утаа, үйлдвэрийн утаа, мөн бусад ижил төрлийн эх үүсвэрүүд гэх мэт.” Тао бидэнд эдгээр асуудлыг шийдэхийн тулд засгийн газрын байгууллагуудад найдахыг зөвлөөгүй, харин оронд нь бүлэг болон нэгдэж, арга хэмжээ авахыг зөвлөсөн. Дэлхийн дулаарлыг зогсоохын тулд хувь хүн бүр юу хийж чадах вэ? Хамгийн үр дүнтэй арга бол бусад ялгаруулалт болон бохирдлыг бууруулахын зэрэгцээ гол шалтгаан болох метаныг шийдвэрлэх явдал юм. - Өөрөөр хэлбэл, метан нь нүүрстөрөгчийн давхар исэлтэй харьцуулахад 20 жилийн хугацаанд 96 дахин илүү дулааруулна. Үүний нүүрстөрөгчийн давхар ислээс илүү их дулааруулдаг хүлэмжийн хий байгаагийн шалтгаан нь молекулын бүтэц нь хэт улаан туяа болон дулааныг илүүтэй барьдагт оршино. Метан юунаас ялгардаг вэ? Хүний ялгаруулж буй метан нь голлон мах, мал аж ахуйнаас үүсдэг. Бидний Хамгаас Нигүүлсэнгүй Төгс Гэгээрсэн Багш Чин Хай (веган) бидэнд дэлхийн дулаарлыг зогсоох хамгийн сайн аргыг санал болгож байна. Веган хооллолт нь уур амьсгалыг өөрчилнө. Веган хооллолт нь дэлхийн дулаарлыг зогсоох болно. Веган хооллолт нь метан хийг зогсоох болно, мөн уур амьсгалын өөрчлөлтийг түргэсгэж буй хөдөлгүүр хүч нь метан хий юм. Метан хий нь агаар мандлаас хурдан алга болдог. Тэгснээрээ гараг маань хурдан хөрөх ба СО2 нь агаар мандалд хэдэн зуун жил урт хугацаагаар байж л байх учраас СО2 дээр төвлөрөхийн оронд метанд анхаарах хэрэгтэй. Тиймээс веган хооллолтыг хэрэгжүүлж метаны ялгарлыг бууруулна. Шинжлэх ухаанчаар яривал манай гараг түргэн хугацаанд хөрөх болно. Веган болно уу. Веган Болж, Энх тайвныг Цогцлооё. Учир нь дэлхий дээрх метаны хамгийн том эх үүсвэр нь мал аж ахуйгаас гардаг, тиймээс веган байх нь метаны хийг багасгах хамгийн хурдан арга бөгөөд ингэснээр дэлхийд амжилттай, хурдан хөргөх нөлөө үзүүлнэ. Махны үйлдвэрлэлийг танах хэрэгтэй. Энэ нь гараг дэлхийд туслах болно. Тэр нь бидний нуур, гол мөрнүүдээ дахин дүүргэхийн тулд бидний усаа нөөцлөхөд туслах болно. Загас агнуур нь дэлхийн далай тэнгисийн нарийн төвөгтэй экосистемийг алдагдуулснаар дэлхийн дулааралд голчлон хувь нэмэр оруулдаг. […] Мах идэхээ боль; хоол хүнсний төлөө алахаа боль; загас идэхээ боль. Энэ нь далай тэнгис болон хуурай газрын хоёулангийнх нь тэнцвэрийг нэн даруй сэргээхэд тусална. Дараагийн дугаартаа бид Мишель Десмаркетийн бидэнд авчирсан, алтан гараг Тиауубагаас ирсэн мэргэн ухааныг үргэлжлүүлэн илчлэх болно.
